Bij aankomst in het Gevangenismuseum in Veenhuizen word je vriendelijk begroet bij de balie. Daar krijg je direct een aantal keuzes voorgelegd, zoals de vraag of je mee wilt in een boevenwagen en of je voor één euro een informatiefolder wilt meenemen. Voor bezoekers met een visuele beperking levert dat meteen een praktisch probleem op, omdat deze folder alleen als gedrukte tekst beschikbaar is en je die zonder hulpmiddelen of hulp van een begeleider niet kunt lezen. Daarom is het aan te raden om niet alleen te gaan, maar iemand mee te nemen die kan voorlezen en meekijken. Bij de balie heb ik specifiek gevraagd of er voelbare objecten in het museum aanwezig zijn en dat bleek inderdaad het geval, wat het bezoek een stuk toegankelijker maakt.

Ook voor het vinden van de weg is een begeleider geen overbodige luxe. De bewegwijzering en de routing zijn vooral visueel ingericht. Als je een visuele beperking hebt, mis je de pijlen, plattegronden en bordjes die andere bezoekers vanzelf volgen. Met iemand naast je die de route kan uitleggen en kan aangeven waar je wel of niet kunt lopen, verloopt het bezoek veel rustiger en hoef je minder energie te steken in het oriënteren.

Binnen in het museum loop je grotendeels één richting op langs verschillende zalen en opstellingen. Onderweg kom je veel objecten tegen en zijn er op diverse plekken knoppen waarmee je audioberichten kunt starten. Die verhalen zijn erg waardevol als je minder ziet, omdat je zo context en uitleg krijgt die je anders vooral van de teksten op de panelen zou moeten halen. De knoppen zelf zijn echter niet altijd makkelijk te vinden als je ze niet ziet. Ze zijn meestal klein en gaan visueel op in de omgeving. In de praktijk betekent dit dat het handig is een ziende te vragen om je naar de juiste plek te leiden en duidelijk te maken waar je precies moet drukken om de audio te starten.

De combinatie van tastbare objecten en audio maakt dat je, met wat ondersteuning, een redelijk compleet beeld krijgt van de inhoud van het museum. Waar andere bezoekers vooral lezen en kijken, ervaar je als iemand met een visuele beperking meer door te luisteren en te voelen. Het helpt als je samen met je begeleider afspreekt dat die kort samenvat wat er op de panelen staat, zodat de informatie uit tekst en audio elkaar aanvullen.

Buiten heeft het museum een voorbeeld van een luchtplaats van vroeger. Daar krijg je een indruk van de buitenruimte waarin gevangenen zich konden bewegen. Als je een visuele beperking hebt, is dit vooral interessant wanneer je de ruimte bewust oploopt en de grenzen aftast, bijvoorbeeld muren, hekwerk of andere afscheidingen. De aanwezigheid van verschillende materialen in de omgeving helpt om een ruimtelijk beeld op te bouwen. Met een begeleider erbij kun je gericht gewezen worden op elementen die je met de hand of voeten kunt verkennen.

Een ander belangrijk onderdeel van het buitenterrein is het cellenblok. Hier kun je ervaren hoe een cel er vroeger uitzag. De deuren zijn goed voelbaar en geven al veel informatie over de robuustheid en zwaarte van het systeem. In de cel zelf kun je rondlopen, de afmetingen inschatten en de inrichting betasten. Door met de handen langs muren, bed en eventuele andere objecten te gaan, krijg je een concreet idee van de beperkte ruimte waarin gevangenen verbleven. Dit cellenblok is daarmee een van de meest toegankelijke onderdelen van het museum voor bezoekers met een visuele beperking.

Verder beschikt het museum over een grote boevenbus waarin je kunt kijken en waarvan je bepaalde delen ook kunt voelen. Je ervaart hoe smal de doorgangen zijn en hoe de zitplaatsen zijn ingedeeld. Daarnaast is er nog een andere boevenbus aanwezig die kleiner is, maar wel gewoon een echte bus. Deze is bedoeld voor ongeveer acht personen. Doordat deze bus minder groot is, kun je makkelijker een totaalbeeld vormen van de ruimte en de indeling. Door in beide bussen rond te lopen, de stoelen, wanden en doorgangen te voelen, krijg je een duidelijk beeld van hoe het vervoer van gevangenen in de praktijk moet hebben aangevoeld.

Samenvattend is het Gevangenismuseum in Veenhuizen zeker te bezoeken met een visuele beperking, maar niet volledig zelfstandig zonder voorbereid te zijn. Een begeleider is aan te raden voor het lezen van de informatiefolder en panelen, het vinden van de route en het lokaliseren van audioknoppen. De aanwezigheid van voelbare objecten, het cellenblok en de verschillende boevenbussen, in combinatie met de audiomogelijkheden, zorgt ervoor dat je met ondersteuning toch een inhoudelijk sterk en zintuiglijk rijk bezoek kunt ervaren.